Digitalna transformacija mijenja način na koji demokratija funkcioniše. Javne debate, politička participacija, medijska potrošnja i odgovornost institucija sve više se odvijaju u online prostoru. Ipak, iako su mladi među najaktivnijim korisnicima digitalnih platformi, rijetko učestvuju u oblikovanju pravila i politika koje upravljaju tim prostorima.
Upravo iz te potrebe nastao je projekat “Youth Participation in Digital Democracy: From Digital Skills to Digital Rights of Youth with Fewer Opportunities (EYDR)”, koji je realizovan u periodu od novembra 2023. do oktobra 2025. godine u okviru programa Erasmus+ Capacity Building in the Field of Youth
Projekat je predvodio SCiDEV (Albanija), a realizovan je u partnerstvu sa UZOR-om kao i Beogradskim centrom za ljudska prava (Srbija), Asociación Youropia (Španija), Centre for Comparative International Studies – CCIS (Srbija), Erasmus Student Network Albania (Albanija), National Youth Agency (Albanija) i SHARE Fondacijom (Srbija).
Od digitalnih vještina do digitalnih prava
EYDR je prevazišao klasični pristup digitalnoj pismenosti. Fokus je bio na digitalnim pravima, zaštiti u online prostoru, demokratskim standardima i uključivanju mladih u procese digitalnog upravljanja. Posebna pažnja posvećena je mladima sa manje mogućnosti, kako bi se osnažili da aktivno i informisano učestvuju u digitalnoj demokratiji.
Projekat je započeo istraživanjem i izradom Mapping izvještaja u Albaniji i Crnoj Gori, čime je obezbijeđena jasna analiza prepreka i izazova sa kojima se mladi suočavaju u digitalnom prostoru. Nalazi su ukazali na nedostatak strukturiranog dijaloga sa institucijama, izazove u oblasti online bezbjednosti, kao i ograničeno uključivanje mladih u debate o vještačkoj inteligenciji i upravljanju platformama.
Youth Digital Democracy Accelerator
Centralna aktivnost projekta bio je Youth Digital Democracy Accelerator Programme – strukturirani program koji je kombinovao radionice, mentorstvo, međunarodne mobilnosti i rad na konkretnim policy dokumentima .
Kroz program:
– 37 mladih učesnika učestvovalo je u radionicama na lokalnom i regionalnom nivou,
– 25 mladih i omladinskih radnika učestvovalo je u međunarodnim mobilnostima u Beogradu i Ovijedu,
– Izrađena su 4 youth policy brief-a,
-Producirano je 7 podcast epizoda i 7 autorskih tekstova,
-Realizovane su nacionalne kampanje podizanja svijesti koje su dosegle više od 10.000 korisnika
Teme su obuhvatale medijsku pismenost, dezinformacije, ulogu vještačke inteligencije u fact-checkingu, digitalnu participaciju i rodno zasnovano nasilje posredovano tehnologijom.
Od učenja do zagovaranja
Projekat nije ostao na nivou edukacije. EYDR je uspostavio strukturirani dijalog između mladih i institucija, uključujući javne organe, medije i organizacije civilnog društva
Mladi su prvi put imali priliku da predstave svoje policy prijedloge i učestvuju u raspravama o digitalnom upravljanju, sajber bezbjednosti i zaštiti prava u online prostoru.
Na individualnom nivou, učesnici su prijavili povećano samopouzdanje i znanje o digitalnim pravima, dok su partnerske organizacije – uključujući UZOR – dodatno ojačale kapacitete za rad na temama digitalne demokratije i participativnih modela omladinskog rada
Evropska dimenzija i dugoročni uticaj
Transnacionalni karakter projekta omogućio je razmjenu iskustava između zemalja Zapadnog Balkana i države članice EU, čime su ojačani regionalna saradnja i razumijevanje evropskih demokratskih standarda u oblasti digitalnog upravljanja
Iako je formalna implementacija završena u oktobru 2025. godine, rezultati projekta ostaju dostupni i nastavljaju da utiču na nove inicijative i zagovaračke procese. Metodologije razvijene kroz EYDR već su integrisane u nove projektne prijedloge i aktivnosti partnera
Projekat EYDR finansiran je kroz Erasmus+ Capacity Building in the Field of Youth program Evropske unije, a realizovan pod vođstvom SCiDEV-a u partnerstvu sa UZOR-om i drugim regionalnim i evropskim organizacijama
Digitalna demokratija nije samo pitanje pristupa tehnologiji – već pitanje prava, odgovornosti i mogućnosti da mladi aktivno učestvuju u oblikovanju digitalne budućnosti.
