Izvještaj sa fokus grupa održanih u tri crnogorske regije pokazao je da mladi digitalni prostor doživljavaju kao prirodni produžetak svakodnevnog života i ključni kanal komunikacije, informisanja i profesionalnog razvoja, ali bez proporcionalnog nivoa znanja o digitalnim pravima, bezbjednosti i dostupnim mehanizmima zaštite.

Fokus grupe je sprovelo Udruženje za odgovorni i održivi razvoj (UZOR) s ciljem boljeg razumijevanja načina na koji mladi prepoznaju digitalne rizike, štite privatnost i procjenjuju pouzdanost informacija u online okruženju. Nalazi ukazuju na visok nivo digitalne izloženosti, uz dominantno deklarativno razumijevanje digitalnih prava – privatnost, zaštita podataka i sloboda izražavanja prepoznaju se kao važni principi, ali bez jasnog znanja o njihovoj praktičnoj primjeni i procedurama zaštite.

Učesnici su navodili iskustva sa hakovanjem naloga, phishing prevarama, zloupotrebom pristupnih podataka i manipulativnim sadržajem na društvenim mrežama, dok su bezbjednosne navike često fragmentisane i razvijaju se reaktivno, nakon negativnog iskustva. Privatnost se nerijetko posmatra kao kompromis u zamjenu za pogodnosti digitalnih servisa, što doprinosi normalizaciji smanjene kontrole nad ličnim podacima.

Dezinformacije i AI generisani sadržaji prepoznati su kao svakodnevni izazovi, posebno u kontekstu algoritamski distribuiranog sadržaja i kratkih video formata, dok je govor mržnje opisan kao česta, ali često ignorisana pojava u online komunikaciji. Rezultati ukazuju na potrebu jačanja digitalne pismenosti, praktičnih bezbjednosnih vještina i jasnijeg razumijevanja institucionalnih mehanizama zaštite.

Istraživanje je obuhvatilo 35 mladih uzrasta od 18 do 30 godina iz južne, centralne i sjeverne regije Crne Gore, različitih obrazovnih i profesionalnih profila.

Izvještaj je dio projekta “Digitalna (de) konstrukcija laži”, koji realizuje Udruženje za odgovorni i održani razvoj (UZOR) podržan je kroz program „Zaštita prava i promocija digitalnog građanstva: Crnogorski digitalni štit (MDS)“ koji sprovodi Centar za građansko obrazovanje (CGO) u partnerstvu sa SHARE fondacijom, i u saradnji sa Agencijom za audiovizuelne medijske usluge, a uz finansijsku podršku Evropske unije i kofinansiranje Ministarstva regionalno-investicionog razvoja i saradnje sa nevladinim organizacijama.