Udruženje za odgovorni i održivi razvoj (UZOR) objavilo je analizu „Pomoć na digitalnom putu“, čiji je autor stručnjak za sajber bezbjednos i AI Branka Džakule, a koja donosi pregled znanja, stavova i potreba mladih u Crnoj Gori u oblastima digitalnih prava, privatnosti i bezbjednosti na internetu, slobode izražavanja, prepoznavanja dezinformacija i razvoja digitalne i medijske pismenosti.
Analiza pokazuje da su mladi u Crnoj Gori intenzivni i vješti korisnici digitalnog prostora, ali da još nijesu u potpunosti osnaženi kao digitalni građani. Iako prepoznaju da imaju prava u onlajn okruženju, često ne znaju kako da ih ostvare, kome da se obrate u slučaju njihove povrede ili koje konkretne mehanizme zaštite mogu koristiti.
Istraživanje je obuhvatilo tri fokus grupe sa ukupno 35 mladih uzrasta od 18 do 30 godina iz južne, centralne i sjeverne regije, iskustva sa dvodnevnog treninga „Digitalni štit za mlade“, evaluaciju učesnika, kao i intervjue sa predstavnicima institucija i civilnog društva.
Među ključnim izazovima prepoznati su nedovoljno razvijene preventivne bezbjednosne navike, prihvatanje narušene privatnosti kao svojevrsne „cijene korišćenja“ digitalnih servisa, svakodnevna izloženost dezinformacijama i manipulativnim sadržajima, kao i normalizacija govora mržnje i toksične komunikacije na internetu.
Istovremeno, iskustvo treninga pokazalo je da mladi imaju visok kapacitet za kritičko razmišljanje i spremnost da mijenjaju svoje digitalne navike kada im se ponude praktični alati i interaktivni formati učenja. Trening je dobio prosječnu ocjenu 4,86 od 5, dok je svih 14 učesnika koji su popunili evaluacioni upitnik navelo da bi ga preporučili svojim vršnjacima.
Na osnovu prikupljenih nalaza, analiza donosi osam preporuka usmjerenih prema institucijama i donosiocima odluka, obrazovnom sistemu, organizacijama civilnog društva i mladima. Među njima su jačanje statusa medijske pismenosti u obrazovanju, jasnije procedure za prijavljivanje povreda digitalnih prava, kontinuirana praktična edukacija, razvoj algoritamske pismenosti i veće uključivanje mladih u kreiranje politika koje oblikuju digitalni prostor.
Analiza je dio projekta „Digitalna (de)konstrukcija laži“, koji realizuje Udruženje za odgovorni i održivi razvoj (UZOR), podržanog kroz program „Zaštita prava i promocija digitalnog građanstva: Crnogorski digitalni štit (MDS)“ koji sprovodi Centar za građansko obrazovanje (CGO) u partnerstvu sa SHARE fondacijom, i u saradnji sa Agencijom za audiovizuelne medijske usluge, a uz finansijsku podršku Evropske unije i kofinansiranje Ministarstva regionalno-investicionog razvoja i saradnje sa nevladinim organizacijama.
Sadržaj analize isključiva je odgovornost NVO Udruženje za odgovorni i održivi razvoj (UZOR) i ne odražava nužno stavove CGO-a, SHARE fondacije, Agencije za audiovizuelne medijske usluge, Evropske unije ili Ministarstva regionalno-investicionog razvoja i saradnje sa nevladinim organizacijama.
